صندوق درآمد ثابت چیست و قبل از سرمایه‌گذاری چه چیزهایی باید بدانیم؟
فرض کنید مقداری پول دارید که فعلاً نمی‌خواهید آن را وارد بازارهای پرنوسانی مثل سهام، طلا یا ارز کنید؛ اما از طرف دیگر دوست ندارید این پول بدون استفاده باقی بماند.
یکی از گزینه‌هایی که ممکن است در چنین شرایطی با آن روبه‌رو شوید، صندوق سرمایه‌گذاری درآمد ثابت است.
این صندوق‌ها در مقایسه با بسیاری از گزینه‌های سرمایه‌گذاری، نوسان کمتری دارند؛ اما یک نکته را از همان ابتدا باید بدانیم:
«درآمد ثابت» به معنی «سود کاملاً ثابت و تضمین‌شده» نیست.
صندوق درآمد ثابت چیست؟
صندوق درآمد ثابت پول تعداد زیادی از سرمایه‌گذاران را جمع‌آوری می‌کند و بخش عمده آن را در دارایی‌هایی با نوسان کمتر سرمایه‌گذاری می‌کند.
برای مثال، سبد این صندوق‌ها می‌تواند شامل مواردی مثل:
- اوراق بدهی دولتی و شرکتی
- سپرده‌های بانکی
- گواهی‌های سپرده
- و بخشی محدود از سایر دارایی‌های مجاز
باشد.
به همین دلیل، رفتار این صندوق‌ها معمولاً آرام‌تر از صندوق‌هایی است که بخش زیادی از سرمایه خود را در سهام قرار می‌دهند.
سود صندوق درآمد ثابت از کجا می‌آید؟
فرض کنید صندوق بخشی از پول سرمایه‌گذاران را در اوراق بدهی قرار داده است.
ناشر این اوراق در مقابل دریافت پول، متعهد می‌شود طبق شرایط مشخصی اصل پول و بازده آن را پرداخت کند.
بخش دیگری از سرمایه صندوق نیز ممکن است در سپرده‌های بانکی قرار داشته باشد.
در نتیجه، صندوق از مجموعه این دارایی‌ها درآمد به دست می‌آورد و بازده آن به سرمایه‌گذاران منتقل می‌شود.
به همین دلیل درآمد این صندوق‌ها معمولاً از بازارهایی مثل سهام قابل پیش‌بینی‌تر است؛ اما میزان بازده آن‌ها می‌تواند با گذشت زمان و تغییر شرایط بازار تغییر کند.
آیا سود صندوق درآمد ثابت تضمین‌شده است؟
لزوماً نه.
یکی از اشتباهات رایج این است که تصور کنیم چون نام صندوق «درآمد ثابت» است، پس مثلاً قرار است هر سال دقیقاً یک نرخ مشخص و تضمین‌شده دریافت کنیم.
اما صندوق درآمد ثابت همچنان یک ابزار سرمایه‌گذاری است و عملکرد آن به دارایی‌های موجود در صندوق و شرایط بازار بستگی دارد.
به همین دلیل باید بین این سه مفهوم تفاوت قائل شویم:
بازده گذشته: صندوق قبلاً چقدر بازده داشته است؟
بازده مورد انتظار: براساس شرایط فعلی احتمالاً چه بازدهی خواهد داشت؟
بازده تضمین‌شده: آیا طبق ساختار و اسناد صندوق تعهد مشخصی برای آن وجود دارد؟
این سه مورد یکی نیستند.
سود صندوق چطور به ما می‌رسد؟
صندوق‌های درآمد ثابت از این نظر هم یکسان نیستند.
بعضی صندوق‌ها سود دوره‌ای پرداخت می‌کنند
مثلاً ممکن است درآمد ایجادشده را در دوره‌های مشخص به حساب سرمایه‌گذار واریز کنند.
در چنین صندوق‌هایی، سرمایه‌گذار می‌تواند از سرمایه خود یک جریان نقدی دوره‌ای داشته باشد.
بعضی صندوق‌ها سود نقدی پرداخت نمی‌کنند
در این صندوق‌ها، بازده به ارزش واحدهای صندوق اضافه می‌شود.
یعنی به‌جای اینکه هر ماه مبلغی دریافت کنید، ارزش سرمایه‌گذاری شما به‌تدریج افزایش پیدا می‌کند.
بنابراین هنگام مقایسه دو صندوق، فقط عدد بازده را نبینید؛ روش پرداخت یا انباشت سود را هم بررسی کنید.
صندوق درآمد ثابت چه فرقی با سپرده بانکی دارد؟
در ظاهر ممکن است این دو شبیه هم به نظر برسند؛ چون هر دو معمولاً برای افرادی مطرح می‌شوند که نمی‌خواهند نوسان زیادی را تحمل کنند.
اما ساختار آن‌ها متفاوت است.
در سپرده بانکی، پول خود را مستقیماً نزد بانک قرار می‌دهید و شرایط سود و برداشت براساس قرارداد شما با بانک تعیین می‌شود.
در صندوق درآمد ثابت، شما در یک سبد سرمایه‌گذاری شریک می‌شوید که توسط مدیر صندوق اداره می‌شود.
نقدشوندگی، میزان بازده، شیوه برداشت و نحوه محاسبه سود نیز می‌تواند از صندوقی به صندوق دیگر متفاوت باشد.
بنابراین بهتر است به صندوق درآمد ثابت صرفاً به چشم «سپرده بانکی با سود بیشتر» نگاه نکنیم.
این دو ابزار مالی متفاوتی هستند و هرکدام شرایط خاص خودشان را دارند.
آیا صندوق درآمد ثابت بدون ریسک است؟
خیر.
ریسک آن معمولاً از بازارهایی مثل سهام کمتر است، اما «کم‌ریسک» با «بدون ریسک» فرق دارد.
چند ریسک مهم را باید بشناسیم:
ریسک تغییر نرخ سود
وقتی نرخ‌های سود در اقتصاد تغییر می‌کنند، ارزش برخی اوراق موجود در صندوق نیز می‌تواند تغییر کند.
در نتیجه بازده صندوق ممکن است تحت تأثیر قرار بگیرد.
ریسک اعتباری
اگر بخشی از دارایی صندوق در اوراق شرکت‌ها باشد، اعتبار ناشر اوراق اهمیت پیدا می‌کند.
ریسک نقدشوندگی
باید بررسی کنید در زمان نیاز، با چه شرایطی می‌توانید سرمایه خود را از صندوق خارج کنید.
ریسک تورم
این مورد شاید از همه مهم‌تر باشد.
فرض کنید سرمایه شما در یک سال ۳۰ درصد رشد کند، اما سطح عمومی قیمت‌ها در همان مدت بیشتر از این مقدار افزایش پیدا کند.
در این شرایط عدد سرمایه شما بیشتر شده، ولی ممکن است قدرت خرید واقعی شما افزایش پیدا نکرده باشد.
پس همیشه باید تفاوت بین بازده اسمی و بازده واقعی پس از تورم را در نظر گرفت.
چطور می‌توان صندوق درآمد ثابت خرید؟
صندوق‌های درآمد ثابت معمولاً از نظر نحوه سرمایه‌گذاری به دو شکل اصلی دیده می‌شوند.
صندوق‌های قابل معامله در بورس یا ETF
این صندوق‌ها نماد بورسی دارند.
اگر دسترسی معاملاتی بازار سرمایه داشته باشید، می‌توانید واحدهای آن‌ها را مانند سایر صندوق‌های قابل معامله خرید و فروش کنید.
صندوق‌های صدور و ابطالی
در این صندوق‌ها معمولاً سرمایه‌گذاری از طریق سامانه خود صندوق انجام می‌شود.
برای ورود، واحد صندوق را «صادر» می‌کنید و برای خروج، درخواست «ابطال» واحدهای خود را می‌دهید.
پس قبل از انتخاب صندوق، بهتر است ببینید کدام روش دسترسی برای شما راحت‌تر است.
قبل از انتخاب صندوق درآمد ثابت چه چیزهایی را بررسی کنیم؟
فقط به جمله «این صندوق فلان درصد سود می‌دهد» اکتفا نکنید.
چند مورد را کنار هم ببینید:
۱. بازده گذشته
بازده صندوق را در دوره‌های مختلف بررسی کنید.
اما یادتان باشد:
بازده گذشته تضمینی برای آینده نیست.
۲. ترکیب دارایی‌ها
ببینید پول صندوق بیشتر در چه دارایی‌هایی قرار گرفته است؛ اوراق دولتی، سپرده بانکی، اوراق شرکتی یا سایر دارایی‌ها؟
۳. نحوه پرداخت سود
آیا سود به شما پرداخت می‌شود یا به ارزش واحدهای صندوق اضافه می‌شود؟
۴. نقدشوندگی
اگر فردا به پولتان نیاز داشتید، چقدر راحت می‌توانید از سرمایه‌گذاری خارج شوید؟
۵. هزینه‌ها و شرایط صندوق
کارمزدها، مقررات خرید و فروش و امیدنامه صندوق را هم بررسی کنید.
۶. هدف خودتان
شاید مهم‌ترین سؤال همین باشد:
این پول را برای چه زمانی و چه هدفی کنار گذاشته‌اید؟
پولی که چند ماه دیگر برای یک هزینه ضروری لازم دارید، با سرمایه‌ای که برای چند سال آینده کنار گذاشته‌اید یکسان نیست.
صندوق درآمد ثابت برای چه هدف‌هایی می‌تواند بررسی شود؟
صندوق درآمد ثابت می‌تواند برای افرادی قابل بررسی باشد که:
- تحمل نوسان زیادی ندارند؛
- بخشی از سرمایه‌شان را در گزینه‌ای آرام‌تر می‌خواهند نگه دارند؛
- فعلاً نمی‌خواهند وارد بازارهای پرنوسان شوند؛
- یا می‌خواهند بخشی از سبد سرمایه‌گذاری‌شان کم‌ریسک‌تر باشد.
اما این به معنی آن نیست که همه پول باید در صندوق درآمد ثابت قرار بگیرد.
ترکیب مناسب سرمایه‌گذاری به عواملی مثل سن، درآمد، هزینه‌های آینده، میزان پس‌انداز، تحمل ریسک و اهداف مالی هر فرد بستگی دارد.
جمع‌بندی
صندوق درآمد ثابت را می‌توان یکی از ابزارهای کم‌نوسان‌تر بازار سرمایه دانست.
بخش عمده پول این صندوق‌ها در دارایی‌هایی مثل اوراق بدهی و سپرده‌های بانکی سرمایه‌گذاری می‌شود و به همین دلیل معمولاً نوسان آن‌ها از بازارهایی مثل سهام کمتر است.
اما سه نکته را فراموش نکنید:
درآمد ثابت به معنی سود تضمین‌شده نیست.
کم‌ریسک به معنی بدون ریسک نیست.
و مهم‌تر از همه:
بالاتر بودن عدد سود لزوماً به معنی بهتر بودن یک سرمایه‌گذاری برای شما نیست.
قبل از انتخاب صندوق باید هدف مالی، مدت سرمایه‌گذاری، نیازتان به نقدینگی و تأثیر تورم بر قدرت خریدتان را هم در نظر بگیرید.
اگر می‌خواهید با گزینه‌های مختلف سرمایه‌گذاری آشنا شوید و ببینید هر ابزار چه جایگاهی می‌تواند در برنامه مالی شما داشته باشد، مسیر آموزش مالی را در صندوق مالی هانیل ادامه دهید.
